Thiền chánh niệm trở thành một giải pháp được nhiều chuyên gia thể chất và sức khỏe tinh thần khuyến khích, đặc biệt khi chúng ta đối mặt với hỗn hợp cảm xúc phức tạp như lo lắng, sợ hãi, phiền muộn… Dù trước đại dịch, cuộc sống hàng ngày vốn đã đầy áp lực và bộn bề, thì sự bùng phát dịch bệnh càng khiến nhu cầu tìm kiếm sự bình an nội tâm trở nên cấp thiết hơn.
Tuy vậy, không ít người vẫn băn khoăn: Liệu việc “dành 20 phút mỗi ngày để yên lặng” có thực sự xứng đáng trong khi trách nhiệm công việc, gia đình, tài chính và các mối quan hệ đang chồng chất? Nhiều người thậm chí còn cảm thấy mình không có đủ thời gian để “không làm gì”.
Nhưng thiền chánh niệm không đòi hỏi bạn phải rời bỏ cuộc sống thường ngày. Dù bạn đang ngồi trong một văn phòng kín hay giữa dòng người tấp nập, chỉ cần bạn chú tâm vào khoảnh khắc hiện tại, bạn đã đang thực hành chánh niệm — một bước nhỏ nhưng vững chắc để sống trọn vẹn hơn.
Thiền chánh niệm là gì?
Chánh niệm (Mindfulness) là việc “tự ý thức chủ động về hiện tại, về những gì đang diễn ra bên trong và bên ngoài chúng ta, trong mỗi khoảnh khắc” – theo Mark Williams, một giáo sư tâm thần học tại Trung tâm Chánh niệm Oxford thuộc Khoa Tâm thần học tại Đại học Oxford. Trong nhịp sống hiện đại, chúng ta dễ bị cuốn vào lo lắng cho tương lai hay tiếc nuối quá khứ. Thực hành chánh niệm giúp ta trở về với hiện tại, thư giãn tâm trí mà không phán xét – đồng thời là một cách chữa lành đơn giản và sâu sắc từ bên trong.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã viết: “Hãy trở lại với khoảnh khắc hiện tại và cảm nhận sâu sắc cuộc sống. Đó chính là chánh niệm.” Vậy, chánh niệm (mindfulness) và thiền định (meditation) khác nhau như thế nào?
Đọc thêm: Tha Thứ: Bài Học Chánh Niệm Từ Thiền Sư Thích Nhất Hạnh
Hiểu đúng về thiền và chánh niệm trong đời sống hiện đại
Có thể giải thích đơn giản: thiền là một bài tập cho tâm trí. Khi thực hành thiền, chúng ta tạo và nuôi dưỡng chánh niệm, một trạng thái nhận thức liên tục trong cuộc sống hàng ngày. Khi nói về thiền, nhiều người nghĩ ngay đến hình ảnh ngồi thiền ở tư thế hoa sen trong yên bình tuyệt đối. Tuy nhiên, có nhiều phương pháp thiền khác nhau. Đối với người mới bắt đầu, bạn có thể bắt đầu rất đơn giản: tìm một không gian yên tĩnh trong nhà, chọn một tư thế thoải mái, tập trung vào hơi thở và cảm giác cơ thể.
Một hiểu lầm phổ biến là thiền chỉ là một nghi lễ tôn giáo và cần phải tu tập để thực hiện thiền hiệu quả. Tuy nhiên, thiền và các bài tập chánh niệm đã trở nên phổ biến và được áp dụng trong cuộc sống hàng ngày từ những năm 1970. Thực hành chánh niệm cũng đã được sử dụng trong điều trị bệnh tâm thần vì hiệu quả của nó trong giảm căng thẳng và lo lắng. Ngày nay, nhiều ứng dụng điện thoại như Calm hoặc Headspace đưa các bài tập chánh niệm đến hàng triệu người trên khắp thế giới từ các văn hóa và tập quán khác nhau.
Thực hành thiền chánh niệm thế nào?
Tận hưởng từ những điều đơn giản nhất
Haemin Sunim, một nhà sư nổi tiếng từ Hàn Quốc với cuốn sách “Bước chậm trong thế giới hối hả”, đề cập đến việc bắt đầu tập luyện chánh niệm một cách dễ dàng: chỉ cần bật nhạc yêu thích và nằm xuống để thưởng thức. Hãy cho mình chìm đắm trong âm nhạc, lời ca và cảm nhận những rung động thoải mái trong lòng.
Thực tế, việc tận hưởng khoảnh khắc hiện tại rất đơn giản. Ngay cả việc ăn một mình vẫn có thể mang lại niềm vui, hoặc bước đi và hít thở cũng vậy. Bằng cách không để tâm trí lang thang và không phán xét, bạn tập trung hoàn toàn vào những suy nghĩ, cảm giác cơ thể và tinh thần của mình. Mỗi miếng thức ăn sẽ trở nên ngon hơn và sâu sắc hơn, mỗi hơi thở sẽ mang lại năng lượng mới nếu chúng ta dừng lại để cảm nhận.
Cho phép bản thân chấp nhận sự tẻ nhạt
Trong những khoảnh khắc “nhạt nhẽo” như đợi thang máy, giờ nghỉ trưa, đánh răng hay đi vệ sinh,… bạn có thường xuyên lôi điện thoại ra và lướt mạng xã hội không? Đôi khi, bạn có thể đã bỏ lỡ thang máy hoặc đánh rơi điện thoại vào bồn rửa vì chăm chú vào Instagram. Thay vì cố gắng phân tâm bằng những thông tin không cần thiết, hãy cho phép bản thân chiêm nghiệm sự buồn chán ấy.
Thực tế được chứng minh rằng sự buồn chán có thể kích thích sự sáng tạo và tăng hiệu suất làm việc. Trong những lúc như vậy, bạn có thể khám phá những điều mới mẻ mà bạn đã bỏ lỡ trong cuộc sống hối hả. Ví dụ, khi nhìn vào gương trong thang máy, bạn có thể nhận ra rằng nụ cười của mình cũng rất đẹp.
Chủ động trong việc xử lý suy nghĩ của mình
Những suy nghĩ bị kìm nén không biến mất mà ngược lại, chúng tồn tại như những quả bom nổ chậm, chờ đợi cơ hội để phát nổ và trở thành những cảm xúc tiêu cực như sự tức giận hay buồn bã.
Khi bạn cảm thấy buồn bã hoặc tức giận, đừng cố gắng ép buộc bản thân “phải suy nghĩ tích cực” hoặc giải quyết ngay lập tức. Hãy thử tìm hiểu nguyên nhân gốc rễ của những cảm xúc tiêu cực đó, và tìm cách giải quyết chúng.
Ví dụ, nếu bạn đột nhiên cảm thấy tự ti về ngoại hình của mình, thay vì nhịn ăn hoặc mua sắm quần áo mới, hãy thử điều tra nguyên nhân. Có thể bạn đã đọc một bài báo phê phán về hình thể của một người nổi tiếng sáng nay? Hoặc có ai đó đã nói điều không hay về ngoại hình của bạn tuần trước? Nhận ra những yếu tố bên ngoài sẽ giúp bạn trở nên khách quan hơn, bình tĩnh hơn, giải quyết suy nghĩ phức tạp và tránh tự trách bản thân.
Tập trung vào công việc
Trong cuộc sống hàng ngày, có thể bạn đã quen với việc multi-task (đa nhiệm), đặc biệt là trong môi trường học tập hoặc công việc văn phòng. Màn hình máy tính có hàng chục tab mở cùng một lúc, bạn vừa đánh máy vừa nhận cuộc gọi. Tuy nhiên, nghiên cứu đã chỉ ra rằng não bộ con người chỉ nên tập trung vào một nhiệm vụ trong một khoảng thời gian nhất định. Thực tế, việc đa nhiệm không làm tăng hiệu suất làm việc mà ngược lại còn làm giảm chất lượng công việc từng nhiệm vụ.
Thay vì cố gắng làm nhiều việc cùng một lúc, hãy tập trung vào từng công việc một. Nếu bạn đang lo lắng về một điều gì đó, đừng cố ép bản thân phải làm việc và lo lắng cùng một lúc. Thay vào đó, bạn có thể dành một thời gian riêng để xem xét vấn đề và tìm kiếm giải pháp cụ thể. Sau đó, hãy tập trung mọi sức lực vào từng công việc một.
Kết luận
Bắt đầu thực hành thiền chánh niệm có thể không dễ dàng, nhất là trong một nhịp sống bận rộn và nhiều áp lực như hiện nay. Tuy nhiên, điều quan trọng là hiểu rằng bạn không cần bắt đầu với những buổi thiền dài hay hoàn hảo. Chỉ cần dành vài phút mỗi ngày để ngồi yên, chú ý vào hơi thở và hiện tại, bạn đã đang bước vào hành trình chữa lành – chậm rãi nhưng đầy ý nghĩa.
Ngay cả khi không thể duy trì đều đặn, bạn vẫn có thể quay lại với việc tập luyện bất cứ khi nào cảm thấy cần được kết nối lại với chính mình. Chánh niệm không đòi hỏi sự hoàn hảo, mà chỉ cần sự có mặt – nhẹ nhàng, chân thành và kiên nhẫn.
Đọc thêm: Giải Mã Trào Lưu “Chữa Lành” Của Giới Trẻ – Cách Tự Chữa Lành
Nguồn: