Căng thẳng và lo âu là hai thuật ngữ mà nhiều người thường sử dụng thay thế cho nhau, nhưng thực tế, chúng có nhiều điểm khác biệt. Phản ứng căng thẳng là một cơ chế tự nhiên của cơ thể trước những tình huống áp lực hoặc bất ngờ. Trong khi đó, cảm giác lo lắng lại có thể xuất hiện cả khi không có nguyên nhân rõ ràng, kéo theo sự bất an kéo dài và trạng thái căng cứng về tinh thần.
Căng Thẳng Là Gì?
Phản ứng này xảy ra khi bạn đối mặt với một tình huống mang tính thách thức. Cơ thể phản ứng bằng cách chuẩn bị cho việc chiến đấu hoặc chạy trốn khỏi nguy hiểm, dẫn đến nhịp tim tăng cao, huyết áp cao và năng lượng gia tăng. Căng thẳng có thể là tích cực hoặc tiêu cực, tùy thuộc vào nguyên nhân và kết quả. Ví dụ:
- Positive Stress (hay Eustress): có thể khuyến khích một người đạt được mục tiêu.
- Negative Stress (hay distress): có thể dẫn đến lo âu hoặc các vấn đề sức khỏe.
Đọc thêm: Positive Stress – Cách Biến Căng Thẳng Tiêu Cực Thành Động Lực
Lo Âu Là Gì?
Cảm giác lo lắng là phản ứng cảm xúc trước điều chưa chắc chắn, đôi khi không gắn với một nguyên nhân cụ thể nào. Và đây là điều hoàn toàn bình thường, tuy nhiên, nỗi sợ hãi nghiêm trọng hoặc cực đoan có thể chỉ ra một rối loạn lo âu tiềm ẩn. Các triệu chứng của lo âu có thể cảm thấy tê liệt và ảnh hưởng đến gần như mọi khía cạnh của cuộc sống.
Đọc thêm: Rối Loạn Lo Âu: Vì Sao Gen Z Dễ Gặp Khó Khăn Về Tâm Lý?
So Sánh Sự Khác Biệt
Mặc dù hai trạng thái này có điểm chung, như làm tim đập nhanh và cơ thể căng cứng, nhưng một số khác biệt cốt lõi có thể giúp phân biệt:
-
Cảm giác căng thẳng: thường liên quan đến một sự kiện cụ thể và có thể biến mất khi sự kiện qua đi.
-
Cảm giác lo âu: thường kéo dài hơn và có thể xuất hiện không vì lý do cụ thể nào.
Dưới đây là một số sự khác biệt khác:
Phản Ứng Của Cơ Thể Trước Áp Lực
Khi đối mặt với tình huống thách thức, cơ thể con người sẽ tự động kích hoạt phản ứng sinh tồn như tăng nhịp tim, huyết áp và mức năng lượng. Trạng thái này có thể giúp bạn vượt qua khó khăn (gọi là eustress – áp lực tích cực), nhưng nếu kéo dài hoặc vượt ngoài tầm kiểm soát, nó có thể dẫn đến sự bất ổn tinh thần, thậm chí trở thành rối loạn (distress).
Triệu Chứng Xuất Hiện
Triệu chứng của cả hai cảm giác này có thể tương tự nhau, và cả hai phản ứng đều có thể làm tăng nhịp tim và cảm giác căng thẳng. Tuy nhiên, vẫn có một số điểm khác biệt như:
- Cảm giác căng thẳng: thường là phản ứng ngắn hạn đối với một sự kiện cụ thể và thường giảm sau khi yếu tố gây căng thẳng được loại bỏ.
- Cảm giác lo âu: có xu hướng kéo dài hơn và có thể xuất hiện mà không có yếu tố kích thích rõ ràng.
Nguyên Nhân Có Thể Xảy Ra
- Cảm giác căng thẳng: thường có thể xác định và đo lường được. Ví dụ, cá nhân có thể có cảm giác này trước một kỳ thi sắp tới, một cuộc phỏng vấn xin việc, hoặc một cuộc chuyển nhà.
- Cảm giác lo âu: có thể xuất phát từ cả yếu tố hợp lý và không hợp lý, và các yếu tố kích thích có thể rất đa dạng. Những người bị tình trạng này có thể có nỗi sợ chung về việc điều gì đó xấu xảy ra, ngay cả khi không có bằng chứng thực tế cho thấy nguy hiểm sắp xảy ra.
Mức Độ Phản Ứng
-
Cảm giác căng thẳng: thường có các biểu hiện thể chất có thể dự đoán được như tim đập nhanh, thở gấp, đổ mồ hôi…
- Cảm giác lo âu: thường là phản ứng quá mức đối với một người, nơi, hoặc tình huống kích thích. Những phản ứng này có vẻ không cân xứng với sự kiện, đặc biệt khi triệu chứng xảy ra mà không có yếu tố kích thích rõ ràng. Ví dụ: một người mắc lo âu xã hội có thể cảm thấy hoàn toàn choáng ngợp chỉ với suy nghĩ về việc giao tiếp với người khác.
Tác Động Đến Khả Năng Chức Năng
Một sự khác biệt chính giữa hai trạng thái cảm giác này là tác động đến khả năng chức năng, cụ thể là:
- Cảm giác căng thẳng: như đã lưu ý, cảm giác này thường là ngắn hạn miễn là cá nhân quản lý được việc tiếp xúc với các yếu tố gây nên. Do đó, một số tình huống áp lực ngắn hạn vẫn có thể giúp bạn phát huy năng lực nếu được quản lý tốt.
- Cảm giác lo âu: trạng thái lo lắng kéo dài ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tập trung, cảm xúc và sức khỏe toàn diện. Tuy nhiên, lo âu tê liệt có thể dẫn đến lo lắng và sợ hãi quá mức, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tập trung, sức khỏe thể chất, sự điều chỉnh cảm xúc và khả năng xã hội.
Cảm Giác Sợ Hãi Kèm Theo
Người hay lo nghĩ thường có xu hướng nghĩ đến các kịch bản xấu nhất, tin rằng một điều gì đó nguy hiểm sắp xảy ra. Trong khi đó, người bị áp lực có thể chỉ đơn giản cảm thấy kiệt sức hay bị choáng ngợp nhất thời, chứ không suy diễn đến mức cực đoan.
Thời Gian & Mức Độ Của Triệu Chứng
-
Phản ứng ngắn hạn sẽ giảm khi loại bỏ tác nhân gây áp lực.
-
Còn cảm xúc tiêu cực dai dẳng thường khiến người trong cuộc cảm thấy bất lực, không thể thoát khỏi trạng thái đó dù không có yếu tố bên ngoài rõ ràng.
Nguyên Nhân Thường Gặp
Một trong những điểm khác biệt chính giữa hai trạng thái này thường liên quan đến một hoặc nhiều yếu tố cụ thể và có thể nhận diện.
Các triệu chứng của căng thẳng thường gặp bao gồm:
- Có hoặc mất việc làm
- Căng thẳng do học tập thi cử
- Bắt đầu hoặc kết thúc một mối quan hệ quan trọng
- Chuyển nhà hoặc các chuyển tiếp cuộc sống khác
- Đối phó với cái chết hoặc tàn tật
- Các vấn đề sức khỏe mới phát sinh hoặc mãn tính
- Trải qua chấn thương
Các triệu chứng khác của rối loạn lo âu thường gặp bao gồm:
- Khó tập trung hoặc khó đưa ra quyết định
- Cảm thấy cáu kỉnh, căng thẳng hoặc bồn chồn
- Cảm thấy buồn nôn hoặc đau bụng
- Bị hồi hộp tim
- Đổ mồ hôi, run rẩy hoặc lắc
- Khó ngủ
- Có cảm giác nguy hiểm sắp xảy ra, hoảng loạn hoặc diệt vong.
Đọc thêm: Stress (Căng Thẳng): Phải Làm Gì Để Vượt Qua?
Căng Thẳng Có Thể Gây Ra Lo Âu Không?
Lo âu do căng thẳng có thể xảy ra khi cá nhân cảm thấy bị choáng ngợp bởi các yếu tố gây căng thẳng. Họ có thể cảm thấy không thể thay đổi tình hình hoặc giảm bớt sự tiếp xúc với các yếu tố kích thích. Cuối cùng, họ có thể phát triển các triệu chứng lo âu như lo lắng, bất an, sợ hãi, run rẩy hoặc đổ mồ hôi.
Câu hỏi bạn nên tự hỏi khi cảm thấy bất ổn về cảm xúc
- Khi nào tôi bắt đầu cảm thấy như thế này?
- Cảm giác này xuất phát từ đâu?
- Cảm xúc của tôi có phù hợp với những gì đang xảy ra không?
- Có điều gì đã kích thích những cảm xúc gia tăng này không?
- Tôi có luôn cảm thấy như vậy không?
- Khi nào tôi không cảm thấy như vậy?
- Những cảm xúc này ảnh hưởng đến ngày và cuộc sống của tôi như thế nào?
- Tôi đang trải qua những triệu chứng thể lý nào?
Cách cân bằng cảm xúc và tái tạo năng lượng tinh thần
- Giữ thói quen hàng ngày: Có một lịch trình hàng ngày có thể giúp chúng ta sử dụng thời gian hiệu quả và cảm thấy kiểm soát được nhiều hơn.
- Ngủ đủ giấc: điều này rất quan trọng cho cả cơ thể và tâm trí. Giấc ngủ giúp phục hồi, thư giãn và trẻ hóa cơ thể và có thể giúp đảo ngược tác động của các cảm giác tiêu cực.
- Kết nối với người khác: Giữ liên lạc với gia đình và bạn bè và chia sẻ mối quan tâm và cảm xúc của bạn với những người bạn tin tưởng. Kết nối với người khác có thể nâng cao tâm trạng của chúng ta và giúp chúng ta cảm thấy bớt các áp lực.
- Ăn uống lành mạnh: Những gì chúng ta ăn và uống có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng ta. Cố gắng ăn một chế độ ăn uống cân bằng và ăn đều đặn. Uống đủ nước. Ăn nhiều trái cây và rau tươi nếu bạn có thể.
- Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục thường xuyên hàng ngày có thể giúp giảm những cảm xúc tiêu cực.
- Giới hạn thời gian theo dõi tin tức: Hãy hạn chế thời gian theo dõi tin tức để giữ cho đầu óc ở trạng thái thư giãn.
Đọc thêm: Khi Lo Âu Ập Đến: “Bỏ Túi” Ngay 5 Cách Giải Tỏa Tâm Trạng
Nguồn: